Na sastanku sa upravom Specijalnog rezervata prirode „Pašnjaci velike droplјe“ održanom 08. 03. 2016. godine u Mokrinu predstavnici Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode su od upravlјača Rezervata dobili informaciju da je u toku vraćanje odnosno zamena polјoprivrednog zemlјišta u državnoj svojini u postupku restitucije na području opštine Kikinda.
Uvidom u Centralizovanu bazu komasiranih katastarskih parcela koje su vraćene ili predložene za vraćanje [preuzeto sa adrese: http://www.restitucija.gov.rs/] utvrdili smo da je deo ovih parcela u granicama Specijalnog rezervata prirode „Pašnjaci velike droplјe“ i to u režimima zaštite II i IIIstepena.
Prema čl. 1 Zakona o zaštiti prirode (“Sl. glasnik RS“, br. 36/09, 88/2010 i 91/2010, 14/2016) „priroda kao dobro od opšteg interesa za Republiku Srbiju uživa posebnu zaštitu u skladu sa ovim zakonom i posebnim zakonima“. Pojedini delovi Republike Srbije u skladu sa čl. 28 pomenutog Zakonakoji imaju „izraženu geološku, biološku, ekosistemsku i/ili predeonu raznovrsnost i koji su značajni kao staništa ptica i drugih migratornih vrsta značajnih u skladu sa međunarodnim propisima se mogu proglasiti za zaštićena područja od opšteg interesa“.
Predlog akta o proglašenju zaštićenog područja je zasnovan na naučnoj i/ili stručnoj osnovi (studiji zaštite) izrađenoj od strane Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode odnosno Zavoda za zaštitu prirode kojom se utvrđuju vrednosti područja predloženog za zaštitu i način upravlјanja područjem (čl. 42). Akt o proglašenju zaštićenog područja, u zavisnosti od njegove kategorije proglašava Vlada, nadležni organ autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave (čl. 41-45).
Aktom o proglašenju zaštićenog područja se u okviru predloženih režima zaštite (čl. 35) definišu mere zaštite na osnovu kojih su dati i ograničenja i zabrane radova i aktivnosti u zaštićenim područjima.
Podaci o zaštićenim prirodnim dobrima na teritoriji Vojvodine su upisani u Pokrajinski registar zaštićenih prirodnih dobara koji vodi Pokrajinski zavod za zaštitu prirode (čl. 50).
Takođe na osnovu „Pravilnika o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divlјih vrsta bilјaka, životinja i glјiva“ („Sl. glasnik RS“, br. 05/10) je definisana zaštita strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta na teritoriji cele Srbije (i van zaštićenih područja) i to, između ostalog, kroz zabranu njihovog uništavanja i preduzimanja svih aktivnosti kojima se mogu ugroziti divlјe vrste i njihova staništa (čl. 4, 6). Među prvim merama njihove zaštite je pomenuta zaštita staništa.
U „Pravilniku o kriterijumima za izdvajanje tipova staništa, o tipovima staništa, osetlјivim, ugroženim, retkim i za zaštitu prioritetnim tipovima staništa i o merama zaštite za njihovo očuvanje“ (Službeni glasnikRS, 35/10) su definisani tipovi staništa na teritoriji Republike Srbije koji su prioritetni za zaštitu sa merama njihovog očuvanja.
Prisustvo strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta i tipova staništa prioritetnih za zaštitu je jedan od osnovnih kriterijuma za izdvajanje ekološki značajnih područja (koje je bliže definisano čl. 3 „Uredbe o ekološkoj mreži“, „Sl. glasnik RS“, br. 120/10). Ekološka značajna područja i koridori koji ih povezuju su identifikovani u Bazi podataka ekološke mreže za područje Vojvodine u Pokrajinskom zavodu za zaštitu prirode.
U konkretnom slučaju, ukoliko za davanje u zamenu prilikom restitucije budu planirane na primer parcele državnog polјoprivrednog zemlјišta u katastarskoj kulturi pašnjaka, koje se nalaze u okviru zaštićenih prirodnih dobara i koje time podležu merama i režimima zaštite ili parcele koje su staništa strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta bilјaka, životinja i glјiva a evidentirane su u bazi ekološke mreže Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode i ukoliko one budu predmet ratarske obrade, odnosno promena kulture prevođenjem u ratarske površine, te realizacije bilo kakvih agrotehničkih mera koje će ugroziti ili uništiti staništa ili jedinke strogo zaštićenih divlјih vrsta bilјaka, životinja i glјiva time se krši čl. 74 „Zakona o zaštiti prirode“, čl. 67 „Zakona o polјoprivrednom zemlјištu“ /“Sl. glasnik RS“, br. 62/06, 41/09) i mere zaštite ekološke mreže iz Priloga 3 „Uredbe o ekološkoj mreži“.
Na osnovu čl. 74 „Zakona o zaštiti prirode“ zabranjeno je „korišćenje, uništavanje i preduzimanje drugih aktivnosti kojima bi se mogle ugroziti strogo zaštićene vrste bilјaka i životinja i njihova staništa“, odnosno „zabranjeno je „ugrožavati ili uništavati njihova staništa“. Bilo kakvi polјoprivredni radovi koji podrazumevaju na primer kultivaciju pašnjaka u potpunosti će uništiti staništa navedenih strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta. Aktivnosti na planiranju i primeni agrotehničkih mera na predmetnim parcelama u značajnoj meri predstavlјaju kršenje navedenih odredbi ovog Zakona.
Napominjemo i da se na osnovu čl. 265 Krivičnog zakonika („Sl. glasnik RS“, br. 85/05, 88/05-ispr., 107/05-ispr., 72/09, 111/09, 121/12, 104/13, 108/14) uništavanje ili oštećenje zaštićenog prirodnog dobra (u koju kategoriju spadaju i zaštićene vrste i prioritetni tipovi staništa za zaštitu) smatra krivičnim delom.
Ranko Perić - stručni saradnik PZZP